Kuzey Dakota'daki Hell Creek Formasyonu'nda, kuşbakışı bir görüntüde bir araştırmacının 66,5 milyon yıl öncesine ait Tyrannosaurus rex ayak izlerini ortaya çıkardığı görülüyor.
Kent Hups/Denver Doğa ve Bilim Müzesi
Kent Hups, bir sabah Amerika Birleşik Devletleri'nin batısında yer alan ve fosil bakımından zengin tortul kaya katmanlarından oluşan ünlü Hell Creek Formasyonu'nda bir araştırma gezisine çıktı.
Montana, Wyoming, Kuzey Dakota ve Güney Dakota'nın bazı bölgelerini kapsayan bu geniş oluşum, Geç Kretase dönemine ait dinozor kemikleri açısından oldukça zengindir; ancak ayak izlerini bulmak farklı bir durumdur. Bölgedeki tortullar, izler korunmadan önce genellikle aşınmıştır .
Ancak Colorado, Northglenn'den bir lise fen bilgisi öğretmeni olan Hups, kendini bir T. rex'in geride bıraktığı bilinen ilk ayak iziyle karşı karşıya buldu.
Denver Doğa ve Bilim Müzesi'nde gönüllü araştırma görevlisi olan Hups, "İlk tepkim tam bir şaşkınlıktı," dedi. "Bunun bir ray olduğuna ikna olana kadar bir süre oturup baktım."
Temmuz 2025'te ilk olarak fark ettiği iki dev ayak izi, diğer fosilleşmiş izlere çarpıcı derecede benzeyen, belirgin üç uçlu izlere sahipti . Bu izleri hangi Kretase türünün bıraktığını belirlemek için, iz fosilini uçtan uca ölçtü.
Hups, uzunluğunun genişliğinden daha fazla olan ayak izlerinin, izi bırakan kişinin muhtemelen etobur olduğunu gösterdiğini açıkladı. Her bir ayak izinin yaklaşık 0,9 metre uzunluğunda ve 0,6 ila 0,8 metre genişliğinde olması, Hups'un sadece bir etoburun değil, bir zamanlar yemyeşil, bataklık bir kıyı taşkın ovası olan bölgede yaşamış en büyük ve en ikonik etobur dinozor olan Tyrannosaurus rex'in de kanıtlarını bulmasını sağladı.
Colorado'nun Northglenn şehrinde lise fen bilgisi öğretmeni olan Kent Hups, T. rex ayak izini ilk bulan ve tanımlanmasına yardımcı olan kişidir.
Tyler Lyson/Denver Doğa ve Bilim Müzesi
Olağanüstü ayak izleri, 8 Eylül'de Journal of Vertebrate Paleontology dergisinde yayınlanan bir çalışmada anlatılıyor . Araştırmacılar, kemiklerin aksine, bu izlerin 66,5 milyon yıl öncesine ait canlı hareketleri kaydettiğini ve tarih öncesi dönemdeki en üst düzey yırtıcının davranışları ve yürüyüş biçimi hakkında ipuçları sunduğunu belirtiyor.
Hups bir e-postada, "Umarım daha fazla insan gidip o garip görünümlü kayalara biraz daha yakından bakar ve bu da geçmişte yaşamın nasıl olduğunu daha iyi ve daha ayrıntılı bir şekilde anlamamıza yol açar" dedi. "Bu, elimizdeki zaman makinesine en yakın şey."
İlk T. rex ayak izi bulundu.
Yeni raporun ortak yazarlarından Hups, açık alanda biri diğerinden daha fazla aşınmış iki fosilleşmiş ayak izi bulmuştu, ancak çalışmanın ortak yazarı ve Denver Doğa ve Bilim Müzesi'nde omurgalı paleontolojisi kıdemli küratörü olan Tyler Lyson, bunun bir dinozor ayak izi olduğuna ikna olmak için daha güçlü bir desen kanıtı arıyordu.
Lyson, "Kayalar farklı şekil ve boyutlarda aşınabilir, kimisi Florida'ya, kimisi Teksas'a, kimisi de T. rex ayak izlerine benzeyebilir," dedi.
Lyson, diğer ayak izlerinin olması gereken yere toprağa bir X işareti koydu. Araştırmacılar kazdıkça, sadece üçüncü değil, dördüncü bir ayak izi de buldular. Ayak izlerinde üç ince parmak vardı ve orta parmaklar diğerlerinden daha uzundu; bu anatomik yapı T. rex ayaklarına benziyordu.
Lyson ayrıca, boyutun da önemli bir gösterge olduğunu söyledi. Hell Creek Formasyonu'nun "dünyanın en iyi incelenmiş kaya birimlerinden biri olduğunu, bu nedenle orada hangi dinozorların yaşadığı konusunda gerçekten iyi bir anlayışa sahip olduğumuzu düşünüyoruz ve bu tür bir ayak izi bırakacak kadar büyük iki dinozor T. rex ve ördek gagalı dinozor Edmontosaurus'tur" dedi. "Ayak yapıları çok farklı."
Çalışmada dört ayak izi kaydedildi. Ancak bu yaz, araştırma ekibi beşinci bir ayak izi daha buldu. Lyson, "Dolayısıyla, bunun bir T. rex'e ait bir iz olduğundan hiç şüphem yok" dedi.
Keşif, dinozorun doğru zamanda doğru yerde bulunmasının bir sonucuydu, diye ekledi. Şu anki Kuzey Dakota, 66,5 milyon yıl önce dinozorların gelişebileceği bitki örtüsü bakımından zengin bir ortamdı. Yumuşak, çamurlu toprak, dinozor ayak izlerinin gömülmesi, yüzeye çıkarılması ve erozyonla ortaya çıkması için gerekli koşulları yarattı.
Ayak izleri belirgin bir şekle sahipti ve üç ince parmak izi vardı. İzlerin uzunluğu yaklaşık 90 cm idi.
Tyler Lyson/Denver Doğa ve Bilim Müzesi
Daha önce araştırmacılar, tiranosaura ait olduğu düşünülen yalnızca iki izole ayak izi bulmuşlardı. İlk örnek, 1994 yılında New Mexico'da bir ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu jeoloğu tarafından keşfedilmiş ve tanımlanmıştı; ikincisi ise 2008 yılında Manchester Üniversitesi paleontoloğu tarafından Montana'daki Hell Creek Formasyonu'nda yapılan bir çalışmada rapor edilmişti . Bilim insanları, daha geniş Hell Creek Formasyonu'nda diğer dinozorlara ait yalnızca birkaç ayak izi ortaya çıkardılar. Lyson, "Dünya genelinde ayak izleri o kadar nadir değil, ancak Kuzey Amerika'da bu zaman dilimi için çok nadirler," dedi.
Avustralya'nın Brisbane kentindeki Queensland Üniversitesi Dinozor Laboratuvarı'nda paleontolog ve araştırma görevlisi olan Dr. Anthony Romilio, diğer büyük etobur dinozorlara ait daha uzun ve daha net korunmuş ayak izlerinin başka yerlerde bilindiğini, ancak T. rex'e atfedilebilecek ilk ayak izinin önemli olduğunu belirtti. Romilio bu çalışmada yer almamıştır.
Hell Creek Formasyonu'nda, "kötü korunmuş bir örnek bile orada anlamlı bir keşiftir," diye yazdı Romilio bir e-postada. "Herhangi bir iz, kemiklerinin sağlayamayacağı gerçek bir davranış kaydı sunar: 66,5 milyon yıl önce birkaç saniyelik yaşam."
T. rex'in ayak izleri, dinozorun yürüyüş biçimine dair ipuçları ortaya koyuyor.
Kuzey Amerika'nın son dinozor ekosistemine dair kanıtları barındıran Hell Creek Formasyonu'nda düzinelerce T. rex iskeleti ortaya çıkarıldı. Ancak ayak izleri, bilim insanlarına kemiklerin veremediği ipuçları sağlayabilir; örneğin dinozorun ne kadar hızlı hareket ettiği ve ayaklarının nasıl göründüğü gibi.
Birden fazla iz, tek tek ayak izlerinden daha fazla bilgi sağlayabilir ve bilim insanlarının, izler oluştuğunda hayvanın ne kadar hızlı hareket ettiğini tahmin etmelerine olanak tanır. Lyson'a göre, bu durumda, yeni iz keşfi, bir T. rex'in adım uzunluğuna dair ilk doğrudan kanıtı sağlıyor; dört ayak izinin toplam uzunluğu yaklaşık 4 metre (13 fit) olup, saatte yaklaşık 5,6 ila 7 kilometre (3,5 ila 4,5 mil) hızla yürüdüğünü gösteriyor.
Ancak, Maryland Üniversitesi, College Park'ta jeolojik, çevresel ve gezegen bilimleri bölümünde baş öğretim görevlisi ve omurgalı paleontolog Thomas Holtz Jr.'ın açıkladığı gibi, korunmuş izler muhtemelen ıslak toprakta oluştuğu için bu sayı maksimum hızının çok altında. Holtz, ayak izlerinin paleontologlar için yine de önemli bir bulgu olduğunu da sözlerine ekledi.
Çalışmada yer almayan Holtz, "En önemli yönü, bunun belki de ilk kesin Tyrannosaurus rex ayak izi dizisi olmasıdır" dedi.
Lyson'a göre, Denver Doğa ve Bilim Müzesi, doku ve deri izlenimi verilerini daha detaylı analiz etmek amacıyla Kuzey Dakota'dan üç ayak izi toplamayı planlıyor. Romilio, ayak izlerinin yayınlanmasının diğer bilim insanlarına ölçümlerini analiz etme ve dinozorun nasıl hareket ettiğini yeniden oluşturma fırsatı verdiğini ekledi. Holtz'a göre, bu tür ayak izlerinin varlığını bilmek, araştırmacıların gelecekte daha fazlasını bulmasına yardımcı olabilir.
