Sırbistan'da 25 Ekim 2026 tarihinde yapılan tarihi erken genel seçimlerde, yaklaşık 12 yıldır ülkeyi yöneten sağ-popülist Aleksandar Vučić ve partisi Sırp İlerleme Partisi'ni (SNS) mağlup ederek büyük bir zafer kazanan hareket "Öğrenci Listesi" (Student List / Öğrenci Hareketi) adıyla tanınmaktadır.
1. Hareket Nasıl Doğdu ve Büyüdü?
Puset/Tetikleyici Olay: 1 Kasım 2024 tarihinde Sırbistan'ın Novi Sad kentindeki tren istasyonunun beton sundurmasının çökmesi ve 16 kişinin hayatını kaybetmesi, ülkedeki rüşvet, kamu ihmalleri ve yolsuzluk iddialarının simgesi haline geldi.
Sokaktan Sandığa Seferberlik: Facianın ardından üniversitelerde başlayan protestolar, zamanla tıp çalışanları, çiftçiler, akademisyenler ve sanatçılar gibi toplumun geniş kesimlerine yayıldı.
Örgütlenme Biçimi: Hareket, hiyerarşik liderler veya geleneksel parti yapılanması yerine doğrudan demokrasi esaslı üniversite meclisleri ve forumlar (plenumlar) üzerinden örgütlendi.
2. Seçim Listesi ve Yapısı
Geleneksel muhalefet partilerine güvenmeyen öğrenciler, siyaset dışı ve bağımsız isimleri kapsayan bir yurttaş listesi çıkardı:
Lidersiz ve Taban Odaklı: Belli tek bir siyasi lideri yoktur.
Aday Profili: Liste isminde "Öğrenci" geçmesine rağmen aday grubunun büyük bölümü uzmanlardan oluştu. Aday listesinde doktorlar, üniversite hocaları, sanatçılar, gazeteciler ve sporcular yer aldı.
Önemli İsimler: Listenin 1. sırasında Belgrad'daki eylemlerde popülerleşen kardiyoloji profesörü Ilija Srđanović yer almaktadır.
3. Seçim Sonuçları ve Başarısı
Tarihi Katılım: Yıllardır süren sandık kırgınlığı, bu hareket sayesinde kırıldı ve 1992'den bu yana en yüksek seçime katılım oranına ulaşıldı.
Parlamento Çoğunluğu: 250 sandalyeli Sırbistan Parlamentosu'nda Öğrenci Listesi yaklaşık 138-139 sandalye kazanarak mutlak çoğunluğu yakaladı. İktidardaki Vučić'in listesi ise 104-105 sandalyede kaldı.
Yenilginin Kabulü: Seçim akşamı Aleksandar Vučić, kameraların karşısına geçerek yenilgiyi kabul etti ve Öğrenci Listesi'nin seçimi kazandığını ilan etti.
4. Hareketin Temel Hedefleri
Devlet Kurumlarının İslahı: Kurumlardaki siyasi kayırmacılığın, yolsuzluğun ve rüşvetin sonlandırılması.
Özgür Basın ve Yargı Bağımsızlığı: Kamu yayıncılığının ve yargının iktidar vesayetinden kurtarılması.
Şeffaflık ve Liyakat: Kamu ihalelerinin şeffaflaştırılması ve devlet görevlerine liyakat esasına göre atamalar yapılması.
Sırbistan'da "lidersiz" öğrenci hareketi hükümet kurabilecek mi?
Öğrencilere AB ve Macaristan'dan destek gelirken, Rusya ve Çin'e yönelik politikaların nasıl şekilleneceği merak ediliyor..
Protesto hareketi içindeki oylamada Öğrenci Listesi'nin başına kardiyolog Ilija Srdanovic getirilmişti ancak kendisinin hiyerarşik yapıdakine benzer bir politika belirleme yetkisi yok (AFP)
Sırbistan'daki genel seçimlerde öğrenci hareketi, Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic liderliğindeki sağcı hükümeti mağlup etti.
Sırbistan Devlet Seçim Komisyonu (RIK), 25 Ekim'de yapılan erken genel seçimin resmi olmayan sonuçlarını açıkladı.
Öğrenci Listesi yüzde 52,7'yle seçimi ilk sırada tamamlarken, 250 sandalyeli Meclis'te 140 sandalye kazandı. Sağcı Sırp İlerleme Partisi (SNS) öncülüğündeki "Aleksandar Vucic-Birleşmiş Sırbistan" Listesi ise yüzde 39,1 oyla ikinci sırada yer aldı. Vucic'in önderliğindeki blok Meclis'te 104 sandalye aldı.
Meclis'e 4 azınlık partisi de girdi. "Rasim Ljajic-İnsani SDP/CDP" Listesi bir, Voyvodina Macarlar Birliği iki, Sancak Demokratik Eylem Partisi'nin (SDA) "Sancak'ın Bekçileri" Listesi bir, Arnavut Koalisyonu ise iki sandalye kazandı.
Öğrenci Listesi bloku, yaklaşık iki yıldır Sırbistan'ı sarsan protestoların siyasi ivme kazanmasıyla oluştu.
Ülkedeki protestolar 1 Kasım 2024'te Novi Sad tren istasyonunun beton sundurmasının çökmesi ve 16 kişinin hayatını kaybetmesiyle başlamıştı. 6 yaşında bir çocuğun da yaşamını yitirdiği olay, istasyonun yenileme çalışmalarında ihmal ve yolsuzluk iddialarını gündeme taşımış, öğrenciler de yolları kapatarak eylem düzenlemişti.
Gösteriler daha sonra hükümet karşıtı bir harekete dönüşmüştü. ABD Başkanı Donald Trump'ın damadı Jared Kushner'ın Belgrad'daki otel projesi de eylemcilerin büyük tepkisini çekmişti.
Cumhurbaşkanlığı görevinden geçen ay istifa ederek başbakan adayı olan Vucic, öğrenci hareketi karşısında yenilgiyi kabul ederek, "Bu seçimleri kaybettiğimiz açık, Öğrenci Listesi kazandı" dedi.
Öğrenci Listesi'nin zaferi, ülkenin başkenti Belgrad başta olmak üzere birçok şehirde kutlanırken, hiyerarşik olmayan yapısı ve siyasi deneyim eksikliği nedeniyle hareketin hükümet kurma sürecini nasıl yürüteceği merak ediliyor.
250 kişilik aday listesinde akademisyenler, sanatçılar, sporcular, avukatlar ve çiftçiler bulunan hareket, henüz başbakanlık ve cumhurbaşkanlığı için adaylarını açıklamadı. Reuters'ın analizinde, yolsuzlukla mücadele ve eğitim sisteminin iyileştirilmesi gibi önceliklere sahip hareketin, güvenlik kurumları ve bakanlıklardaki Vucic'e yakın isimleri tasfiye edebileceği yazılıyor.
Hareketin nasıl bir dış politika izleyeceği de belirsiz. Yeni kurulacak hükümetin, ülkeye önemli yatırımlar yapan Çin, Sırbistan'ın müttefiki ve başlıca doğalgaz tedarikçisi Rusya ve ticaret ortağı Avrupa Birliği (AB) arasında dengeli bir ilişki yürütmesi gerekecek.
Avrupa medyasındaki analizlerde Sırbistan'daki değişimle Peter Magyar liderliğindeki muhalefetin, nisandaki seçimlerde 16 yıllık Viktor Orban iktidarına son vermesi arasında paralellik de kuruluyor. Ancak Magyar'ın öncülüğündeki Tisza partisi geleneksel bir siyasi örgütlenmeye sahipken Öğrenci Listesi daha farklı bir örnek teşkil ediyor.
Magyar, seçimin ardından öğrenci hareketini kutlayarak yeni hükümete destek vermeye hazır olduklarını söyledi. AB Komisyonu Başkanı Ursula Von der Leyen de Öğrenci Listesi'ni kutlayarak, Sırbistan'ın AB'ye üyelik sürecini desteklediklerini yineledi.
Kremlin, Sırbistan'daki seçim sonuçlarına ilişkin resmi açıklama yayımlamadı. Ancak Rus gazetesi Vedomosti'ye konuşan Balkanlar uzmanı Oleg Bondarenko, "Elbette, Belgrad'ın yakın zamanda Rusya'ya karşı yaptırımlar uygulayacağını beklememeliyiz. Ancak başbakan ve cumhurbaşkanlığı görevlerini kimin üstleneceğine bağlı olarak durum büyük ölçüde değişecektir" dedi.
Rus devletine ait medya kuruluşu RT'nin analizinde de "AB'nin bir kez daha 'Rusya yanlısı güçlerin' yenilgisini en iyi şekilde değerlendirmeye çalışacağı" yorumu paylaşıldı.
Independent Türkçe, Reuters, Guardian, CNN, Vedemosti, RT
